Wat is de werking van speeksel?

Het zien en ruiken van voedsel zet onder normale omstandigheden de speekselklieren aan tot productie (‘Het water loopt me in de mond’). Tijdens het eten wordt deze productie verder gestimuleerd door het kauwen zelf. Het voedsel wordt vermengd met speeksel waardoor het spijsverteringsproces op gang gebracht wordt. Natuurlijk zorgt het speeksel er ook voor dat we ons voedsel makkelijk kunnen doorslikken. Achtergebleven voedselresten worden door het speeksel weggespoeld en de zuurgraad in de mond wordt zo snel mogelijk na eten en drinken weer hersteld. Naast de functie die speeksel heeft bij het eten vervult het ook een belangrijke rol bij het spreken. Het speeksel zorgt er voor dat de tong soepel kan bewegen en dat de lippen over de tanden kunnen glijden.

Wat is een droge mond?

Het speeksel in onze mond is afkomstig uit een aantal grote speekselklieren. Het heeft een aantal belangrijke functies, welke hieronder beschreven zullen worden. Indien de speekselklieren te weinig of geen speeksel meer produceren, leidt dat tot droge mond klachten.

Wat is speeksel?

Speeksel is een heldere, enigszins slijmerige vloeistof die hoofdzakelijk uit water bestaat en bovendien enzymen, eiwitten en elektrolyten bevat. Normaal wordt er per dag gemiddeld 500-600 ml speeksel geproduceerd.

Wat is de functie van speeksel?

Speeksel bestaat uit een groot aantal stoffen die een belangrijke functie hebben:

  • Bescherming tegen uitdroging en beschadiging
  • Bescherming van het gebit tegen inwerking van zuren
  • Antibacteriële bescherming tegen infecties
  • Het op gang brengen van de spijsvertering
  • Het vrijmaken van geur- en smaakstoffen uit ons voedsel

Wat gebeurt er bij te weinig speeksel?

Indien de speekselklieren te weinig of geen speeksel meer produceren heeft dat direct schadelijke gevolgen voor het tandvlees en het gebit, maar ook voor het dagelijks functioneren en zelfs de sociale contacten.

Waardoor ontstaat droge mond?

Geneesmiddelengebruik
De meest voorkomende oorzaak van een droge mond is het gebruik van geneesmiddelen. De toename van het aantal mensen met een droge mond is dan ook veelal te wijten aan de toename van gebruik van medicijnen. 10% van de mensen boven de 19 jaar en maar liefst 30% van de 60-plussers kampt dagelijks met de gevolgen van een droge mond. Indien u medicijnen gebruikt kunt u in de bijsluiter lezen of deze middelen ‘Droge mond’ kunnen veroorzaken.

Andere oorzaken van een droge mond zijn:

  • Syndroom van Sjögren
  • Ziekte van Parkinson
  • Reuma
  • Bestraling in het hoofd-hals gebied
  • Nierlijden en hemodialyse
  • Hoge bloeddruk
  • Astma
  • Chemotherapie
  • Diabetes
  • Uitdroging
  • Hersenbloeding
  • Stress en depressie
  • Systemische lupus erythematodes
  • Beenmergtransplantatie
  • Schildklieraandoening
  • HIV en AIDS
  • Hormonale stoornissen (o.a. menopauze)
  • Mondademhaling
  • Overmatig alcoholgebruik/koffie

Wat zijn de symptomen en gevolgen van een droge mond?

Probleem Voorbeelden
Tandheelkundige problemen Snelle ontwikkeling van gaatjes
Ontstoken, bloedend tandvlees
Veel plakophoping
Gescheurde mondhoeken
Branderig gevoel in de mond
Ruwe en branderige tong
Slechte adem
Onaangename smaak in de mondVerminderde / geen houvast van prothese(s)
Voedingsproblemen Zin in eten neemt af
Smaak van voedsel vervlakt
Moeite met eten, slikken
Veel voedselresten blijven achter in de mond
Onderbroken slaap Ontwaken door een dorstgevoel
Frequent toiletbezoek door nachtelijk drinken
Toename klacht door mondademhaling
Spreken Moeite met sprekenSmakkende geluiden
Klevende tong
Emotionele problemen Sociaal isolement door problemen met spreken en etenSlechte adem

Vermoeidheid door slaaptekort

Medicatie problemen Problemen met innemen van medicijnen
Overige klachten Droge en gesprongen lippen
Droge ogen, neus, keel en vagina

Wat te doen bij droge mond klachten?

Om de gevolgen van een droge mond tegen te gaan helpen eenvoudige leefregels om het ongemak te beperken.

Om schade aan het gebit zoveel mogelijk te beperken is het advies:

  • Suiker en zoetwaren minimaal te gebruiken. Omdat de natuurlijke reiniging van speeksel bij xerostomie ontbreekt, leidt het gebruik van zoetigheid eerder tot het ontstaan van gaatjes (cariës). Daarnaast krijgt u van zoetigheid meer dorst.
  • Het gebruik van koolzuurhoudende dranken te verminderen of liever nog te vermijden. Dit geldt ook voor light frisdranken. Alle koolzuurhoudende frisdranken kunnen gaatjes en erosie van het glazuur veroorzaken. Wees ook matig met het gebruik van vruchtensappen, zoals sinaasappel-, grapefruit- en appelsap.
  • Het gebruik van vitamine KAUWtabletten te beperken tot éénmaal per dag.

Voor het dagelijks onderhoud van het gebit verdient het aanbeveling:

  • Minstens tweemaal per dag te poetsen met niet-schurende en niet-schuimende tandpasta.
  • Een zeer zachte tandenborstel te gebruiken die het tandvlees niet beschadigt
  • Regelmatig de mond te spoelen met mondspoelmiddel ZONDER alcohol
  • Mondbevochtigingsgel te gebruiken. Bij geringe klachten voor elke maaltijd en ’s avonds voor het slapen gaan aanbrengen. Bij ernstige klachten kan de gel naar behoefte worden aangebracht
  • Dagelijks flossen of tandenstokers gebruiken
  • Dagelijks de Biotène mondverzorgingsproducten te gebruiken. De Biotène producten bevatten een uniek enzymsysteem die de natuurlijke antibacteriële werking van de mond versterken. De enzymen helpen om het milieu in de mond in een gezonde balans te houden door de groei van schadelijke bacteriën te voorkomen, terwijl de goedaardige behouden blijven.

Speekselcentrum

Op 8 maart 2007 is de eerste Speekselkliniek in Zwolle van start gegaan. Deze kliniek heeft een spreekuur speciaal voor mensen met monddroogte en aan speeksel gerelateerde mondklachten.

Zie: www.speekselcentrum.nl