Meer weten of de werking en functie van speeksel en de oorzaak en behandeling van een droge mond (ook wel xerostomie) genoemd? In dit dossier vertelt onze mondhygiëniste Marjolein je er alles over.

Speeksel word geproduceerd door onze speekselklieren. In onze mond hebben we drie grote speekselklieren:

  1. De oorspeekselklier. Deze ligt vlakbij het oor en mondt uit tegenover de eerste grote kies in de bovenkaak.
  2. De onderkaakspeekselklier. Deze ligt in de onderkaak aan de beide zijden van de kaakhoek. Uiteindelijk mondt deze klier onder de tong uit.
  3. De ondertongspeekselklier. Deze klier mondt uit in de mondbodem onder de tand, achter de voortanden.

Speeksel is een heldere, enigszins slijmerige vloeistof die hoofdzakelijk uit water bestaat en enzymen, eiwitten en elektrolyten bevat. Normaal wordt er per dag gemiddeld 500-600 ml speeksel geproduceerd. De hoeveelheid speeksel die gevormd word, is afhankelijk van de volgende factoren:

  • Tijdstip van de dag. Overdag maak je meer speeksel aan dan ’s nachts.
  • Prikkels. Door de geur van voedingsmiddelen worden de speekselklieren gestimuleerd en daardoor kan het water in de mond lopen.
  • Stimulatie door kauwen. Door bijvoorbeeld op kauwgom of licht zure producten zoals komkommer te kauwen worden de speekselklieren gestimuleerd.
  • Hormonen. Vrouwen die in de overgang zijn, produceren vaak minder speeksel.
  • Psychische factoren. Als je bijvoorbeeld moet spreken voor een grote groep, dan kan de angst en stress ervoor zorgen dat er minder speeksel wordt geproduceerd.
  • Door gebruik van bepaalde geneesmiddelen kan het zijn dat de speekselklier minder speeksel produceert.

Wat is de werking van speeksel?

Speeksel in ontzettend belangrijk voor onze mond. Het helpt ons onder andere bij het verwerken van ons voedsel. Tijdens het eten wordt de productie van het speeksel gestimuleerd door het kauwen op voedingsmiddelen. Het voedsel wordt vermengd met het speeksel waardoor het spijsverteringsproces op gang gebracht wordt. Het speeksel zorgt er ook voor dat we ons voedsel makkelijk kunnen doorslikken en dat tijdens het eten geur-, smaakstoffen vrijkomen.

Naast de functie die speeksel heeft bij het eten, vervult het ook een belangrijke rol bij het spreken. Het speeksel zorgt ervoor dat de tong soepel kan bewegen en dat de lippen over de tanden kunnen glijden. Zo wordt onze mond beschermt tegen beschadigingen.

Nog een zeer belangrijke functie van het speeksel is bescherming bieden aan de mond. Speeksel doet dit op diverse manieren. Het speeksel spoelt een deel van de bacteriën weg, waardoor je minder groei van tandplaque hebt. Na het eten of drinken ontstaat er een zuuraanval in de mond, ons speeksel zorgt ervoor dat deze zuren geneutraliseerd worden. Daarnaast heeft het speeksel een antibacteriële functie. Het zorgt ervoor dat schadelijke enzymen-, schimmels en virussen geremd worden.

Droge mond (Xerostomie)

Als de speekselklieren minder speeksel producten, is een droge mond het gevolg. Door een tekort aan speeksel kunnen er diverse klachten ontstaan zoals problemen met spreken, slikken, een verminderde smaak en een pijnlijk en branderig gevoel.

Oorzaak droge mond

Een droge mond kan veroorzaakt worden door:

Geneesmiddelengebruik

De meest voorkomende oorzaak van een droge mond is het gebruik van geneesmiddelen. De toename van het aantal mensen met een droge mond is dan ook veelal te wijten aan de toename van gebruik van medicijnen. Veel medicijnen hebben als bijwerking dat de speekselklieren minder speeksel produceren. Gebruik je medicijnen? In de bijsluiter lees je of deze middelen een droge mond kunnen veroorzaken.

Bestraling

Indien er een tumor in het hoofdhals gebied behandeld wordt dan kan dit eventueel door radiotherapie. De speekselklieren kunnen door deze bestraling geraakt worden, waardoor deze vaak onherstelbaar beschadigd raken.

Andere oorzaken van een droge mond zijn:

  • Syndroom van Sjögren
  • Ziekte van Parkinson
  • Reuma
  • Nierlijden en hemodialyse
  • Hoge bloeddruk
  • Astma
  • Chemotherapie
  • Diabetes
  • Uitdroging
  • Hersenbloeding
  • Stress en depressie
  • Systemische lupus erythematodes
  • Beenmergtransplantatie
  • Schildklieraandoening
  • HIV en AIDS
  • Hormonale stoornissen (o.a. menopauze)
  • Mondademhaling
  • Overmatig alcoholgebruik/koffie

Symptomen en gevolgen van een droge mond

Probleem Voorbeelden
Tandheelkundige problemen Snelle ontwikkeling van gaatjes
Ontstoken, bloedend tandvlees
Veel plaqueophoping
Gescheurde mondhoeken
Branderig gevoel in de mond
Ruwe en branderige tong
Slechte adem
Onaangename smaak in de mond
Verminderde / geen houvast van prothese(s)
Voedingsproblemen Zin in eten neemt af
Smaak van voedsel vervlakt
Moeite met eten en slikken
Veel voedselresten blijven achter in de mond
Onderbroken slaap Ontwaken door een dorstgevoel
Frequent toiletbezoek door nachtelijk drinken
Toename klacht door mondademhaling
Spreken Moeite met spreken
Smakkende geluiden
Klevende tong
Emotionele problemen Sociaal isolement door problemen met spreken en eten
Slechte adem
Vermoeidheid door slaaptekort
Medicatie problemen Problemen met innemen van medicijnen
Overige klachten Droge en gesprongen lippen
Droge ogen, neus, keel en vagina

Wat te doen bij droge mond klachten?

Last van een droge mond? Onderstaande tips kunnen helpen om een droge mond te voorkomen.

Beperk schade aan het gebit door:

  • Suiker en zoetwaren minimaal te gebruiken. Omdat de natuurlijke reiniging van speeksel bij xerostomie ontbreekt, leidt het gebruik van zoetigheid eerder tot het ontstaan van gaatjes (cariës). Daarnaast krijg je van zoetigheid meer dorst.
  • Het gebruik van koolzuurhoudende dranken te verminderen of liever nog te vermijden. Dit geldt ook voor light frisdranken. Alle koolzuurhoudende frisdranken kunnen gaatjes en erosie van het glazuur veroorzaken. Wees ook matig met het gebruik koffie, van vruchtensappen, zoals sinaasappel-, grapefruit- en appelsap, en alcoholische dranken.
  • Het gebruik van vitamine kauwtabletten te beperken maximaal 1 per dag.

Onderhoud je gebit door:

  • 2-3 keer per dag te poetsen met een niet-schurende en niet-schuimende tandpasta.
  • Een zeer zachte tandenborstel te gebruiken die het tandvlees niet beschadigd.
  • Dagelijks gebruik te maken van floss, stokers en ragers om de ruimte tussen de tanden en kiezen optimaal te reinigen.

Middelen tegen een droge mond

Er zijn diverse producten die kunnen helpen om de klachten door een droge mond te verlichten.

  • Bevochtigingsgel: Deze gel breng je aan in de mond en zorgt voor een directe en langdurige hydratatie. Deze gel kun je aanbrengen voor je gaat slapen, waardoor de slijmvliezen vochtiger aanvoelen. Een voorbeeld hiervan is Biotѐne Oralbalance Gel.
  • Spray: Wil je gedurende de dag directe verlichting tegen een droge mond? Gebruik dan een spray speciaal ontwikkeld voor de droge mond. Deze spray stimuleert de aanmaak van speeksel. Je kunt hier onder andere de Dentaid Xeros mondspray voor gebruiken.
  • gum hydral tandpasta

  • Tandpasta: Bij een droge mond is het belangrijk om speciale tandpasta te gebruiken. In reguliere tandpasta’s zitten vaak schuimmiddelen (SLS=Sodium Lauryl Sulfate) of menthol, deze ingrediënten drogen de mond extra uit. Een product dat je kunt gebruiken is de GUM Hydral tandpasta.
  • Mondspoelmiddel: Deze verlicht de klachten en zorgt voor hydratatie. Daarnaast bevatten de mondspoelmiddelen fluoride wat bescherming geeft voor het ontstaan van gaatjes. BioXtra heeft een mondspoelmiddel die speciaal ontwikkeld is voor een droge mond.

Op Plein.nl vind je merken als Biotene, BioXtra, Dentaid Xeros, GUM, Multi-Oral en Xerotin die producten in het assortiment hebben speciaal ontwikkeld voor een droge mond. Wil je effectief gebruik maken van de producten die de klachten van een droge mond kunnen verlichten, dan is het advies om producten van hetzelfde merk te gebruiken.

Speekselcentrum

Het Speekselcentrum heeft een spreekuur speciaal voor mensen met monddroogte en aan speeksel gerelateerde mondklachten. Je kunt doormiddel van een verwijzing via je arts, tandarts of kaakchirurg bij deze kliniek terecht. Kijk voor meer informatie op www.speekselcentrum.nl

mondhygienisteVraag advies aan onze mondhygiëniste Marjolein
Meer informatie over de oorzaken en behandeling van een droge mond? Neem gerust contact met mij op via klantenservice@plein.nl.

Met vriendelijke groet,

Marjolein Lof, mondhygiëniste & specialist Tandartsplein.